EN ISO 20345:2022/A1:2024 – przewodnik po zmianach technicznych dla menedżera BHP

Aktualna edycja normy obuwia bezpiecznego — EN ISO 20345:2022 ze zmianą A1:2024 (w polskim wydaniu PKN: PN-EN ISO 20345:2022-09/A1:2024-07) — obowiązuje od 8 kwietnia 2026 r. i porządkuje oznaczenia, doprecyzowuje wymagania oraz eliminuje uproszczenia, które prowadziły do błędnych decyzji zakupowych.

Jeżeli odpowiadasz za bezpieczeństwo pracowników, zakupy ŚOI albo nadzór nad zgodnością w organizacji wielolokalizacyjnej zaopatrującej setki pracowników, ten artykuł odpowiada na pierwsze pytanie: co się zmieniło technicznie — w oznaczeniach, klasach ochrony, metodyce badań i sposobie czytania metki obuwia.

Drugie pytanie — co to zmienia w dokumentacji zakupowej, certyfikatach, okresie przejściowym i postępowaniach przetargowych — omawiamy w komplementarnym artykule „EN ISO 20345 w praktyce zakupowej — certyfikaty, Deklaracja Zgodności UE, dokumentacja przetargowa”.

Dlaczego norma została zaktualizowana

W skrócie: rynek i realne warunki pracy wyprzedziły wersję z 2011 roku.

• Nowe materiały i konstrukcje (kompozyty, wkładki niemetalowe, polimery wzmocnione) wymagały doprecyzowania metod badań — szczególnie dla wkładek antyprzebiciowych.
• Poślizgnięcia i upadki nadal należą do najczęstszych przyczyn wypadków przy pracy — edycja 2022, a następnie A1:2024, gruntownie przebudowała kryteria i metodykę badania odporności poślizgowej.
• Większa przejrzystość oznaczeń — symbol na metce buta ma mówić, do czego obuwie realnie się nadaje (a nie być oznaczeniem „obejmującym wszystko”).
• Lepsze dopasowanie do środowisk pracy: mokre stanowiska, praca na zewnątrz, drabiny, cienkie ostre elementy (wkręty, druty, opiłki).

Co się NIE zmieniło — wymagania wytrzymałościowe podnoska

Wbrew obawom, podstawowe wymogi wytrzymałościowe pozostały bez zmian. To ważne, bo eliminuje ryzyko, że obuwie wytrzymałe wg 2011 przestaje być wytrzymałe wg aktualnej edycji:

• Odporność na uderzenie podnoska: 200 J (równoważnik upadku 20-kilogramowego ciężaru z wysokości ok. 1 m).
• Odporność na ściskanie podnoska: 15 kN (ok. 1500 kg statycznego obciążenia).
• Klasy ochrony podstawowe SB, S1, S2, S3, S4, S5 — koncepcja zachowana, choć rozszerzona o dodatkowe oznaczenia materiałowe (S1PL, S1PS, S3L, S3S) i wodoodporne (S6, S7).

Mniej oczywiste, ale zachowane: norma nie wartościuje materiału podnoska. Wszystkie typy (stal, aluminium, kompozyt) muszą spełnić identyczne wymogi 200 J / 15 kN. Różnice masy i właściwości użytkowych nie wynikają z normy, lecz z konstrukcji — co szerzej omawialiśmy w artykule o doborze podnoska stalowego i kompozytowego.

Najważniejsze zmiany w aktualnej edycji normy — w języku decyzji zakupowych

1. Antypoślizgowość — koniec z SRA/SRB/SRC, jedno spójne badanie SR

Było (norma 2011): trzy oznaczenia odporności poślizgowej:

• SRA — test na płytce ceramicznej z roztworem mydła,
• SRB — test na płytce stalowej z gliceryną,
• SRC — spełnione oba testy (najwyższy poziom).

W praktyce rynkowej dominował symbol SRC, traktowany jako „wzorcowy” — choć dla niektórych powierzchni operacyjnych pojedynczy test był wystarczający.

Jest (edycja 2022/A1:2024):

• Podstawowe badanie odporności na poślizg (na płytce ceramicznej z roztworem laurylosiarczanu sodu) jest obowiązkowe dla każdego obuwia kategorii ochronnej. Bez jego spełnienia obuwie nie może być certyfikowane.
• Symbol SR oznacza spełnienie zaktualizowanego, bardziej rygorystycznego badania. A1:2024 doprecyzowała metodykę — zwiększyła powtarzalność wyników i lepiej symuluje rzeczywisty chód (szczegóły techniczne → FAQ pytanie „Co dokładnie zmieniła A1:2024″).

Co to oznacza w praktyce: jeśli masz stanowiska o realnym ryzyku poślizgu (hala z emulsją, oleje, wilgoć, gastronomia, chłodnie, rampy), w specyfikacji zakupowej wymagaj jawnie SR — nie SRC, SRA czy SRB (te oznaczenia są już nieaktualne).

2. Wkładki antyprzebiciowe — P, PL i PS zamiast jednego P

To jedna z najbardziej praktycznych zmian, bo usuwa częsty błąd: „P to zawsze P”.

Było (norma 2011): jedno wspólne oznaczenie P dla wszystkich wkładek antyprzebiciowych testowanych gwoździem Ø 4,5 mm — niezależnie od materiału wkładki. Na rynku występowały zarówno wkładki stalowe, jak i niemetalowe (tekstylne, kompozytowe), ale norma ich nie rozróżniała w oznaczeniu. To rodziło częste nieporozumienia w specyfikacji zakupowej.

Jest (edycja 2022/A1:2024): trzy odrębne oznaczenia, które różnicują materiał wkładki oraz ostrość testu:

• P — wkładka stalowa, test gwoździem Ø 4,5 mm,
• PL — wkładka niemetalowa (tekstylna, kompozytowa), test gwoździem Ø 4,5 mm,
• PS — wkładka niemetalowa, test gwoździem Ø 3 mm (ostrzejszy test — chroni przed cienkimi obiektami: szpilkami, igłami, drutami, blachowkrętami).

W klasach ochrony wymagających wkładki antyprzebiciowej oznaczenia również się rozszerzyły:

• S1P / S1PL / S1PS (kategoria S1 z wkładką antyprzebiciową, odpowiednio: stal / niemetal 4,5 mm / niemetal 3 mm),
• S3 / S3L / S3S (analogicznie dla S3).

Decyzja zakupowa: tam, gdzie pod stopą realnie pojawiają się cienkie ostre elementy (wkręty, druty, blachowkręty, igły, opiłki), PS daje wyższy margines bezpieczeństwa niż PL. W branżach typu recykling, gospodarka odpadami, demontaż — PS jest bardziej adekwatne do realnego zagrożenia niż „klasyczna” stalowa wkładka P.

3. Woda — WPA, WR + nowe klasy S6 i S7

Zmiana, która bezpośrednio wpływa na reklamacje i niezadowolenie użytkowników — mokre stopy to najczęstsza zimowa skarga pracowników.

Było (norma 2011):

• WRU — ograniczone wchłanianie wilgoci przez cholewkę (często mylone z pełną wodoszczelnością),
• WR — pełna wodoszczelność całego buta (sporadycznie certyfikowane).

Jest (edycja 2022/A1:2024):

• WPA (Water Penetration and Absorption) — dotyczy wyłącznie cholewki, ochrona przed chlapaniem i krótkim kontaktem z wodą (zastępuje WRU),
• WR — pełna wodoszczelność całego buta (cholewka + szwy + podeszwa) — bez zmian,
• Nowe klasy ochrony włączające wodoszczelność jako standard:
  • S6 — odpowiednik S2 z dodatkowym wymogiem WR (cholewka, ale bez wkładki antyprzebiciowej),
  • S7 — odpowiednik S3 z dodatkowym wymogiem WR (pełna ochrona + wodoszczelność).

Co to oznacza w praktyce:

• WPA wystarcza przy wilgoci incydentalnej (kałuże, krótki kontakt z mokrymi powierzchniami),
• praca na zewnątrz w deszczu, w mokrym terenie, w przetwórstwie spożywczym → WR, a najwygodniej od razu S6 (mniej skomplikowane środowiska) lub S7 (z wkładką antyprzebiciową).

4. FO — odporność podeszwy na oleje przestaje być „domyślna”

Było (norma 2011): w wielu klasach FO bywało traktowane jako domyślne — często nieoznaczane wyraźnie na metce.

Jest (edycja 2022/A1:2024): FO jest jednoznacznie wymaganiem dodatkowym — musi być jawnie oznaczone na metce.

Wniosek: jeżeli masz warsztaty utrzymania ruchu, mechanikę, transport, branżę motoryzacyjną lub jakiekolwiek stanowisko z kontaktem z olejami, smarami, paliwami — FO powinno być wpisane w wymagania, a nie zakładane „z automatu”. Brak FO oznacza szybszą degradację podeszwy i pogorszenie przyczepności.

5. LG i SC — symbole pod konkretne scenariusze pracy

Było (norma 2011): przyczepność na szczeblach drabiny oraz wzmocnienie czubka traktowano jako cechy konstrukcyjne specjalistycznego obuwia, bez odrębnych symboli na metce.

Jest (edycja 2022/A1:2024): dwa odrębne, jawne oznaczenia:

• LG (Ladder Grip) — przyczepność na szczeblach drabiny, z dodatkowymi wymaganiami konstrukcyjnymi spodu wprowadzonymi przez A1:2024. Krytyczne w pracach wysokościowych, serwisie technicznym, branży energetycznej.
• SC (Scuff Cap) — wzmocnienie czubka buta (chroni przed otarciem cholewki, np. przy pracach klęczących lub w branży budowlanej).

To drobne oznaczenia, ale w konkretnych zawodach znacząco obniżają koszty wymiany i liczbę uszkodzeń.

Pełną listę klas (SB, S1, S1P, S1PL, S1PS, S2, S3, S3L, S3S, S4, S5, S6, S7) oraz odpowiedniki w obuwiu zawodowym wg EN ISO 20347 znajdziesz w FAQ pod artykułem.

Jak czytać nowe oznaczenia na metce — przykład

Pełen zapis na metce nowoczesnego obuwia może wyglądać tak:

EN ISO 20345:2022/A1:2024    S3L   SR   FO   LG

Tłumaczenie (kanoniczna kolejność: norma → klasa → wkładka L/S → SR → FO → reszta dodatków):

• EN ISO 20345:2022/A1:2024 — norma referencyjna w aktualnej edycji,
• S3 — klasa ochrony (zamknięte obuwie z wkładką antyprzebiciową + WPA),
• L — wkładka niemetalowa testowana gwoździem Ø 4,5 mm (czyli technicznie S3L),
• SR — zaktualizowane badanie poślizgu,
• FO — odporność podeszwy na oleje,
• LG — przyczepność na szczeblach drabiny.

Tej samej klasy buta nie da się już oznaczyć po prostu „S3 SRC” — to nieaktualny zapis.

Jak nowa edycja normy pomaga lepiej dobrać obuwie do stanowiska

EN ISO 20345:2022/A1:2024 ogranicza strefę niedomówień. Zamiast traktować klasę S3 jako uniwersalną odpowiedź, możesz precyzyjnie opisać potrzeby:

Efekt: mniej sporów, mniej reklamacji, większa przewidywalność kosztów.

Najczęstsze błędy techniczne po zmianie normy

1. Kupowanie „S3″ bez doprecyzowania – (P) / L (PL) / S (PS) oraz SR — w aktualnej edycji to nie jest już wystarczająca specyfikacja.
2. Mylenie WPA z WR — WPA to tylko cholewka, WR to cały but.
3. Zakładanie FO bez sprawdzenia w certyfikacie — w aktualnej edycji FO musi być jawnie oznaczone.
4. Mylenie A z ESD — to dwie różne ścieżki certyfikacji, omówione w naszym artykule o obuwiu ESD.
5. Pominięcie LG w pracach drabinowych — drobiazg, który obniża reklamacje i wymianę.
6. Brak profili stanowiskowych — kupowanie „uniwersalnego S3″ zamiast 2–3 zróżnicowanych modeli dopasowanych do realnych zagrożeń.

Najczęstsze błędy formalno-prawne — akceptowanie certyfikatu wg starszej edycji bez sprawdzenia daty wygaśnięcia, sztywne wpisywanie konkretnej wersji normy w SWZ / OPZ — omawiamy w komplementarnym artykule o praktyce zakupowej.

Podsumowanie — co realnie daje przejście na aktualną edycję

• Mniej wypadków związanych z poślizgiem (zaktualizowane SR z A1:2024) i przebiciem (PS dla cienkich obiektów).
• Mniej reklamacji i większa akceptacja obuwia przez pracowników (precyzyjne dopasowanie do warunków).
• Prostsze zakupy i lepsza argumentacja przy audytach (uzasadnione decyzje na bazie profilu ryzyka).
• Realna optymalizacja kosztów — ochrona tam, gdzie jest faktycznie potrzebna, bez przepłacania za niepotrzebne cechy. Ten sam mechanizm całkowitego kosztu obuwia roboczego w cyklu wymiany sprawia, że precyzyjniejsza specyfikacja przekłada się bezpośrednio na niższe ukryte koszty operacyjne.
• Eliminacja częstych nieporozumień — klasa A nie zastępuje ESD. P to już tylko stal.

Aktualna edycja normy nie wymusza natychmiastowej wymiany całego obuwia w użytkowaniu. Wymusza natomiast zmianę sposobu myślenia: z ogólnego na dopasowane, z reakcji na problemy — na prewencję opartą o profile ryzyka. W organizacjach, w których dobór obuwia roboczego opiera się jeszcze na ogólnych klasach ochrony, zmiana normy jest dobrą okazją do uporządkowania specyfikacji i profili stanowiskowych.

W BHP Niedzielscy od 35 lat pomagamy firmom dobierać obuwie nie tylko do normy, ale do konkretnych warunków pracy, profili ryzyka stanowiskowego i realnych oczekiwań pracowników.

Jeżeli interesuje Cię strona formalna zmiany normy — okres przejściowy, ważność certyfikatów, deklaracja zgodności UE, dokumentacja przetargowa — przejdź do komplementarnego artykułu „EN ISO 20345 w praktyce zakupowej”.

Jeżeli chcesz porozmawiać o uporządkowaniu specyfikacji obuwia w Twojej organizacji zgodnie z aktualną edycją normy — bez presji sprzedażowej i bez gotowych formułek z katalogów dostawców — zapraszamy do kontaktu.